Grip op maatschappelijke voorzieningen bij woningbouw in Elburg

Een voorzieningenscan die cijfers, beleid en lokale kennis samenbrengt
STIPO ontwikkelde samen met Springco een Maatschappelijke Voorzieningenkader voor de gemeente Elburg. Springco verzorgde de kwantitatieve analyse van de voorzieningen. STIPO bracht daar de beleidsmatige, ruimtelijke en kwalitatieve duiding toe.

Het proces begon met een gezamenlijke kick-off. Samen werd bepaald welke voorzieningen onderzocht zouden worden. Naast een vaste basisset voor complete buurten werd ook gekeken naar voorzieningen die specifiek voor Elburg relevant waren.

Vervolgens brachten we het volledige voorzieningenaanbod in kaart. Niet alleen hoeveel scholen, buurthuizen, sporthallen of gezondheidsvoorzieningen aanwezig zijn, maar ook hoe deze zijn verspreid over de verschillende kernen.

Een belangrijk onderdeel was de uitgebreide beleidsanalyse. We onderzochten onder andere het beleid op het gebied van:

• onderwijs en kinderopvang;
• sport en spelen;
• cultuur en ontmoeten;
• dagelijkse en specifieke zorg

Hierdoor werd zichtbaar welke ambities de gemeente zelf al had vastgelegd en welke uitgangspunten leidend moesten zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Daarnaast verkenden we de gemeente letterlijk te voet en per fiets. Zo ontstond niet alleen inzicht in de cijfers, maar ook gevoel voor de verschillende kernen, hun identiteit en de manier waarop voorzieningen daadwerkelijk functioneren.

De combinatie van data, beleidsanalyse en lokale kennis maakte het mogelijk om genuanceerde conclusies te trekken. Zo bleek bijvoorbeeld dat een bibliotheek in de ene kern óók de ontmoetingsfunctie van een buurthuis vervult, terwijl in een andere kern juist een kerk of café die rol vervult. Zulke inzichten haal je niet uit data alleen.

Uiteindelijk resulteerde dit in:

• een kwantitatieve analyse en opgave voor ongeveer twintig verschillende maatschappelijke voorzieningen inclusief spreidingskaarten en concrete adviezen voor de realisatie van voorzieningen en het in praktijk brengen van de adviezen
• Richtlijnen voor de realisatie van toekomstige voorzieningen

Niet alleen werd duidelijk wat nodig is, maar ook hoe voorzieningen slim georganiseerd kunnen worden. Bijvoorbeeld door multifunctioneel ruimtegebruik of gedeelde voorzieningen die meerdere functies combineren.

Samenwerken over de grenzen van beleidsterreinen
De voorzieningenscan kwam tot stand in nauwe samenwerking tussen STIPO, Springco en de gemeente Elburg. Binnen de gemeente waren zowel het fysieke als het sociale domein intensief betrokken. Beleidsadviseurs op het gebied van sport, onderwijs, cultuur, zorg en gezondheid leverden kennis aan en hielpen de resultaten te toetsen aan de dagelijkse praktijk.

Juist die samenwerking maakte het verschil.

Waar data soms een tekort laat zien, weten beleidsadviseurs welke bestaande plekken die functie in de praktijk al vervullen. Daardoor ontstond een veel realistischer beeld van de gemeente. Vanuit STIPO werd het project uitgevoerd door Roosmarie Stavenuiter, in afstemming met Minouche Besters.

“Het is mooi hoe jullie al die cijfers en de normen uiteindelijk ook echt Elburgs maakten. Jullie legden bloot wat wij als gemeente belangrijk vonden, waar we nu vanuit gaan, wat vinden wij nu passend, en welke richtlijnen we al hanteren. Dat geeft een soort couleur lokaal aan een op zich best wel een statistisch onderzoek. Goed hoe jullie dat weten te combineren! En dan die ruimtelijke vertaling erbij, in kaartjes, dat is natuurlijk ideaal.”

Erik Roest, Projectleider Woningbouwversnelling Elburg

Meer grip op voorzieningen voor toekomstige buurten
De voorzieningenscan geeft de gemeente Elburg voor het eerst een integraal overzicht van de maatschappelijke voorzieningen in de gehele gemeente.

Daardoor kan de gemeente:

• beter onderbouwde keuzes maken bij nieuwe gebiedsontwikkelingen
• maatschappelijke voorzieningen vanaf het begin meenemen in stedenbouwkundige plannen
• investeringen beter spreiden over de verschillende kernen
• bestaande voorzieningen slimmer benutten
• toekomstige tekorten tijdig signaleren

De inzichten worden direct gebruikt bij de uitwerking van nieuwe woningbouwlocaties en vormen een belangrijke basis voor toekomstige besluitvorming. Waar voorheen vooral werd gekeken naar woningen, ontstaat nu ook een onderbouwde visie op de voorzieningen die nodig zijn om buurten daadwerkelijk leefbaar te maken.

Complete buurten vragen om een brug tussen sociaal en fysiek
Nieuwe woningen bouwen is relatief eenvoudig. Complete buurten bouwen vraagt om meer. Daarvoor moeten het fysieke en sociale domein veel eerder samenwerken. Niet pas wanneer een wijk bijna klaar is, maar al tijdens de planvorming.

Een voorzieningenscan helpt om die brug te slaan. Niet alleen door cijfers te verzamelen, maar juist door beleid, lokale kennis en ruimtelijke ontwikkeling met elkaar te verbinden. Zo ontstaat een veel completer beeld van wat een buurt nodig heeft om goed te functioneren.

De grootste les uit Elburg is misschien wel dat voorzieningen nooit losstaan van hun omgeving. Een bibliotheek is soms ook een ontmoetingsplek. Een sportvoorziening kan meerdere maatschappelijke functies vervullen. En wat in de ene gemeente logisch is, hoeft dat in een andere gemeente niet te zijn. Door data altijd te combineren met lokale kennis ontstaan keuzes die niet alleen efficiënt zijn, maar ook passen bij de identiteit van een gemeente.